Jon Fosse z Literacką Nagrodą Nobla. „Piszę o człowieczeństwie”

Po 95 latach Literacka Nagroda Nobla wróciła do Norwegii. Został nią uhonorowany Jon Fosse, pisarz, dramaturg, poeta, eseista i autor książek dla dzieci. 

Fot. Wikimedia

W oświadczeniu, które Fosse przesłał do mediów za pośrednictwem wydawcy, stwierdził, że jest bardzo szczęśliwy i zaskoczony otrzymaniem nagrody. W Norwegii o tym, czy dostanie Nobla, spekulowano już od ponad 20 lat. Sam laureat przyznał, że miał świadomość co najmniej od 2013 roku, że jest brany pod uwagę. Jednocześnie skoro przez tyle lat nie został uhonorowany, nie liczył na to, że w tym roku będzie inaczej. Urodził się w Haugesund, norweskim mieście na zachodzie Norwegii, 29 września 1959 roku. Jego pierwszą powieść „Czerwone, czarne” wydano w 1983 roku, niedługo potem opublikowano książkę „Zamknięta gitara” oraz tomik poezji „Anioł z wodą w oczach”.

Dramaty zaczął pisać ze względu na problemy finansowe. Na początku lat 90., walcząc, aby związać koniec z końcem, przyjął pierwsze zlecenie na sztukę teatralną. Jak sam mówi, odkrycie tej formy pisania było dla niego największą niespodzianką w jego pisarskim życiu – od razu poczuł, że taka forma wyrazu jest stworzona dla niego. Jego pierwsza sztuka, „I nigdy się nie rozłączymy”, została wystawiona w 1994 roku. Dziś jego dzieła należą do najczęściej wystawianych sztuk współczesnych dramaturgów w Europie. W wywiadzie sprzed czterech lat Fosse powiedział jednak, że nie będzie już więcej tworzyć dramatów – jest tym zmęczony i uważa, że zbyt późno podjął decyzję, żeby zająć się już tylko prozą. Sam uważa, że jego książek nie czyta się dla fabuły. Mówi, że nie pisze o postaciach w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, pisze o człowieczeństwie.

Jego twórczość nie jest najłatwiejsza w odbiorze. Pisze o samotności, bezrobociu, molestowaniu, rozbitych rodzinach. Jak sam przyznaje, jego pisarstwo bardziej definiuje jednak forma niż treść, a cisza jest ważniejsza niż to, co się mówi. Akademia Szwedzka w uzasadnieniu werdyktu napisała, że Fosse został uhonorowany „za swoje innowacyjne sztuki i prozę, które dają głos temu, co niewypowiedziane”. Pisarz był trzykrotnie żonaty, ma sześcioro dzieci. Wychowywał się w rodzinie luterańskiej, ale w okresie buntu ogłosił się ateistą. Na jego życiu silne piętno odcisnął alkohol. Chociaż w trakcie pisania zawsze był trzeźwy, przez wiele lat dużo pił. Jak sam mówi, miało to przyćmić jego wewnętrzny niepokój; pił, aby być normalnym. Decyzję o abstynencji podjął w 2012 roku, kiedy trafił do szpitala po zatruciu alkoholowym. Rok później zadeklarował przejście na katolicyzm.

Komentując literackiego Nobla dla Jona Fosse, norweska minister kultury Lubna Jaffery podkreśliła, że jest to również historyczne wydarzenia dla nynorsk, jednego z dwóch oficjalnych standardów języka norweskiego, którym obecnie posługuje się 10 – 15 procent mieszkańców Norwegii i w którym tworzy Fosse. Twórczość noblisty została przetłumaczona na 50 języków, a jego sztuki zostały dotychczas wystawione ponad tysiąc razy. 

2023-10-09

(KM) na podst.: thelocal.no, musicandliterature.org, nytimes.com, newsinenglish.no


Wiadomości
Szpieg przesądzony. Polskę nawiedziła mania na tym punkcie
Michał Ogórek
„Zamachy były, są i będą”. Rozmowa z antyterrorystą
Krzysztof Różycki
Eurowizja 2024. Muzyka nie łagodzi obyczajów
Plotkara
Michelle Obama w Polsce. Zarezerwowano 30 pokoi w hotelu Sheraton
Maciej Woldan
Dlaczego góral bije konia? O tradycji i patologii
Henryk Martenka
Społeczeństwo
Człowiek dziwaczny i ekscentryczny… Morderca milczy na sali sądowej
Katarzyna Binkowska
Chełmno – Miasto Zakochanych. Slogan chroniony prawem
Wojciech Barczak
Dzikie Bieszczady i ich tajemnicze, opuszczone wsie
Martin Martinger
Tomasz Brzeziński po ciężkiej walce z uzależnieniem pomaga dzisiaj innym
Tomasz Gawiński
Będzie się pisało „Warszawianin”. Poprawki w ortografii
Maciej Malinowski
Świat/Peryskop
Relokacja imigrantów. Rozmowy z Janiną Ochojską i Andrzejem Zapałowskim
Krzysztof Różycki
Wieczny i wonny. Ogród na zboczach Awentynu
ANS
Hymny narodów świata: Galicja
Henryk Martenka
Moda, drogie samochody i kalifat. Kim są „pop-islamiści”?
MH na podst.: focus.de, nin.rs, ynetnews.com
Gruzini walczą o przyszłość kraju. Trwa bojkot „ruskiego prawa”
KK na podst.: BBC, Reuters, AFP, Georgia Today, The Moscow Times
Lifestyle/Zdrowie
„Seksmisja” ma już 40 lat i wraca do kin
(KGB) na podst. Radio RMF FM
Rak nie wybiera. Królewski status nie ma tutaj znaczenia
Ewa Wesołowska
Andrzej Seweryn. Doświadczony aktor, który chce uczyć się od młodych
Na podst. tekstu Karoliny Morelowskiej-Siluk
Sanatoria czekają na zmiany. Na miejsce nie będziemy już czekać tak długo?
Andrzej Marciniak
Wszystko, co powinieneś wiedzieć o zębach, aby pozostały zdrowe na lata
A.M.
Angorka