– Nie mam wątpliwości, że ze względu na stabilność rozwoju polskich sił zbrojnych, kwestie finansowe i prawne, „polski SAFE 0 proc.” jest lepszy dla polskich sił zbrojnych niż europejski SAFE z tymi obciążeniami, o których dyskutujemy – powiedział Karol Nawrocki. Zaznaczył, że projekt ma gwarantować 185 mld zł, które „nie będą się wiązać z żadnymi odsetkami i kredytem do 2070 roku, nie będą wiązać się ze zmianą sytuacji w Unii Europejskiej”.
Na konferencji nie przedstawiono jednak szczegółów projektu. Adam Glapiński mówił, że pieniądze będą pochodzić z zysku NBP, ale ekonomiści, dziennikarze i politycy od razu zauważyli, że bank centralny przez ostatnie trzy lata wykazywał straty.
– Tak naprawdę zdarzył się cud – powiedział marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty. – Narodowy Bank Polski przez ostatnie cztery lata wykazywał łączne straty ponad 80 miliardów złotych. I nagle okazało się, że jest w stanie wygenerować 200 miliardów złotych.
„Może by prezes Glapiński najpierw wytłumaczył, skąd w NBP już czwarty rok z rzędu takie straty. Chwalił się, jak jest cudownie, a za 2025 rok szacunki mówią o ok. 30 mld zł strat (…). Przypominam, że za rządów PiS przelewy z NBP zasiliły budżet kwotą przekraczającą w sumie ponad 40 mld zł. Ktoś Prezydentowi podpowiedział ten pomysł rodem z gospodarki centralnie planowanej. Jak u Gierka, życzę powodzenia. Gdzie są doradcy ekonomiczni prezydenta?! Gdzie odpowiedzialność?!” – pytała na portalu X Hanna Gronkiewicz- -Waltz, była prezeska Narodowego Banku Polskiego.
– Są lekarstwa gorsze od choroby – mówił w Radiu TOK FM prof. Leszek Balcerowicz. – To, o czym mówi pan Glapiński, że to jest darmowe, to nie jest prawda. Rezerwy dewizowe są lokowane na rynkach i przynoszą dochody, więc przekazanie ich to rezygnacja z tych dochodów, czyli to byłaby strata. Po drugie, nie jest funkcją banku centralnego, żeby finansować bieżące wydatki rządu – przekonywał ekonomista i były minister finansów. Zaznaczał, że u podłoża tych ruchów ze strony prezydenta i prezesa NBP leży dążenie do zablokowania inicjatywy Unii Europejskiej, która oferuje dogodne warunki. – Nie jest to cel godny poparcia, żeby wystąpić w fałszywej roli zbawców narodu. To, co miałoby być zablokowane, jest na tle alternatywnych sposobów finansowania korzystne – podsumował prof. Balcerowicz.
– Narodowy Bank Polski prowadził w ciągu kilku ostatnich lat bardzo przemyślaną i aktywną politykę związaną z inwestowaniem w rezerwy walutowe i rezerwy złota. Mamy prawie bilion złotych rezerw, które są zgromadzone w NBP, mamy 550 ton złota i rezerwy w różnych walutach, głównie w dolarach i euro. Tylko w ciągu ostatnich 30sw miesięcy operacje inwestycyjne z wykorzystaniem rezerw NBP przyniosły przychód na poziomie ponad 180 mld zł – przekonywał na łamach Business Insidera rzecznik prasowy prezydenta Rafał Leśkiewicz. – To nie jest uzasadnienie weta, to jest przedstawienie rządowi konkretnej propozycji – dodał. I przypomniał, że nie ma jeszcze decyzji głowy państwa w sprawie ustawy wdrażającej unijny SAFE.
„Jeśli rzeczywiście gdzieś tam w skarbcu naszego banku centralnego schowane są pieniądze lub inne aktywa, które można wykorzystać dla ważnych celów publicznych, to dlaczego nie zostały uruchomione wcześniej? Dlaczego minister Błaszczak kupował w Korei sprzęt wojskowy finansowany pożyczką z koreańskich banków oprocentowaną na 6 proc., zamiast zwrócić się do usłużnego Glapińskiego o pożyczkę nieoprocentowaną?” – pytał na łamach „Gazety Wyborczej” Witold Gadomski w komentarzu zatytułowanym „Glapińskiego pomysł z piekła rodem. NBP nie jest od pożyczania państwu”.
– Proszę natychmiast podpisać ustawę o SAFE. Oczekujemy też precyzyjnych informacji ws. faktycznych możliwości finansowych NBP – powiedział premier Donald Tusk. Przypomniał, że Narodowy Bank Polski poniósł straty w 2024 r. i 2025 r. oraz że Adam Glapiński zaznaczył w liście dotyczącym projektu nowelizacji ustawy o banku centralnym z grudnia ubiegłego roku, że niewykluczona jest sytua cja, w której NBP będzie notował straty także w następnych latach. – No to jak to jest? Albo dla naszych rządów pieniędzy nigdy nie było z NBP, bo są gigantyczne straty, i nagle po wizycie u pana prezydenta pojawiają się jakieś cudowne możliwości.
Pomysł skrytykował także minister finansów Andrzej Domański: „Bezpieczeństwo Polski nie może zależeć od jednorazowych operacji. Nie istnieje coś takiego jak SAFE 0 proc. Prawdziwy SAFE, gotowy do podpisania przez Prezydenta, pozostaje najtańszym i najlepszym źródłem finansowania inwestycji obronnych” – napisał na portalu X.
Były minister obrony Mariusz Błaszczak, szef klubu PiS, podczas spotkania z mieszkańcami Kartuz zaznaczał, że Polska ma setki ton złota, które w razie potrzeby mogłyby zostać wykorzystane jako zabezpieczenie lub element operacji finansowych wspierających budżet państwa. – Te 700 ton złota to już jest silna podstawa do tego, aby można było wykorzystać te zapasy finansowe. To nie jest jakaś pożyczka uwarunkowana politycznie, jak pożyczka SAFE.
„Czy ten SAFE za zero jest realny? Oczywiście, że jest. A to z tego powodu, że w tym wypadku źródłem pieniędzy będzie Narodowy Bank Polski. Bank centralny to instytucja pozostająca nieco w cieniu politycznych sporów, ale niezwykle potężna” – pisał na łamach Interii Rafał Woś. „Dla każdego, kto choć trochę ogarnia kwestie ekonomiczne, nie ulega żadnej wątpliwości, że tylko dzięki pomocy Europejskiego Banku Centralnego kraje UE mogły pozwolić sobie na liczone w ciężkich miliardach tarcze antycovidowe. Amerykański Fed czy NBP pod wodzą Adama Glapińskiego postąpiły zresztą wówczas identycznie. U nas ekonomiczni analfabeci chcieli za to stawiać władze NBP przed trybunałem. Choć powinni raczej dziękować”.
„W rozgrywce między zwolennikami unijnego i polskiego SAFE obie strony grają znaczonymi kartami. Co ja jednak poradzę, że czułbym się bezpieczniej, gdyby tej pożyczki nie było. Skonstruowano ją tak, że ma na lata zabetonować polską scenę polityczną i nasze relacje z Unią. Jej zwolennicy doskonale to wiedzą” – napisał, także w Interii, Piotr Zaremba.
Według Andrzeja Sadowskiego, ekonomisty i prezydenta Centrum im. Adama Smitha, idea finansowania armii w formule „SAFE 0 proc.” może wyglądać atrakcyjnie na papierze, ale w praktyce napotka poważne ograniczenia. – Nie jest to wprost zgodne z konstytucją, ale jeśli państwo jest zagrożone, kierowanie się tylko literą prawa byłoby nieodpowiedzialne. W praktyce podobne mechanizmy finansowania już wcześniej były stosowane w wyjątkowych sytuacjach, np. z pośrednictwem banków – mówił dla telewizji Euronews.
„Odrzucenie przez rząd propozycji prezydenta i prezesa NBP byłoby godne pożałowania” – przekonuje Grzegorz Kołodko, ekonomista, były minister finansów. O wspólnej inicjatywie prezydenta Karola Nawrockiego i prezesa NBP Adama Glapińskiego w opinii dla money.pl pisze, że nie sposób tego nie doceniać. „(…) Jestem racjonalistą. Tym właśnie – użytecznym ekonomicznym racjonalizmem, a nie szkodliwą polityczną poprawnością – się kieruję, proponując rozwiązywanie dylematów związanych z zapewnieniem naszego bezpieczeństwa nie tylko wojskowego, lecz także finansowego. Silna armia, dobrze wyposażone i wyszkolone wojsko, a zarazem słabe, głęboko deficytowe i nadmiernie zadłużone finanse publiczne oraz nadwyrężony kapitał ludzki i niewydolna infrastruktura gospodarcza to przejawy słabości państwa (…). O tym, czy, kiedy i na jakich warunkach PAŃSTWO może sięgać do SWOICH rezerw finansowych, decyduje SUWEREN, któremu mają służyć stosowne regulacje prawne przez niego i w jego interesie uchwalane. Jeśli aktualne to uniemożliwiają, należy je w pilnym trybie zmienić. Od tego mamy demokrację. Znowu – zadecyduje wola polityczna, ale czy tej dobrej wystarczy? Piłka jest po stronie rządzącej koalicji (…). O tym, jakie rozwiązanie zostanie wybrane w sprawie ewentualnego sięgnięcia do zasobów NBP, zadecydują w większym stopniu układy polityczne niż racje ekonomiczne. Tymczasem inżynieria finansowa podpowiada rozmaite rozwiązania. Nie bez powodu w ogłoszonym publicznie 4 marca projekcie prezydenta i NBP nie ma szczegółów co do techniki jego realizacji, gdyż jest to niekonwencjonalna sprawa, która wymaga niekonwencjonalnych działań. Cokolwiek zostanie zaproponowane, będzie kontestowane i rozszarpywane przez licznych «fachowców», ale tych autentycznych warto słuchać i przy ich udziale znaleźć twórcze rozwiązania. Z ekonomicznego punktu widzenia najgorsze rozwiązanie to nibykompromis w postaci zastosowania obu programów SAFE – i tego unijnego, w ramach którego mielibyśmy zadłużyć się na kolejne 43,9 mld euro, i tego prezydenckiego SAFE 0 proc.”.
