Centrum administracyjnym jest 24-tysięczne miasto Naryan-Mar, założone w latach 20. XX wieku. Okręg jest krajem Nieńców, narodu uralskiego, dawniej zwanego Samojedami. Niegdyś to byli koczownicy hodujący renifery. Ich pochodzenie nie jest oczywiste i obecnie istnieje na ten temat kilka hipotez, a to, że wywodzą się z południowej Syberii, wyparci przez ludy tureckie, bądź że są owocem zmieszania się ludzi z Południa z autochtonami polarnego pogranicza Europy i Azji. Na obszarach zajmowanych dziś mieli się pojawić około trzech tysięcy lat temu, choć ich ekspansja trwała jeszcze w XIX wieku, kiedy pojawili się na ziemiach sobie dotąd nieznanych: na południowych krańcach Nowej Ziemi i Półwyspie Kolskim.
Historii Nieńcy objawili się w XII-wiecznej „Powieści minionych lat” Nestora, choć autor pomyłkowo zaliczył ich do Jugrów. Ostatnie wieki średniowiecza to trwała zależność Nieńców od Republiki Nowogrodzkiej, której płaciły daninę, ale już w XV wieku znaleźli się pod dominacją Tatarów. W 1628 roku Nieńców poddano władzy carów, co wywołało wojny trwające kolejne stulecie. Rozpoczęła się też chrystianizacja Nieńców, prowadzona bez nadzwyczajnych efektów.
Renifery i koczowanie
Północna Rosja była od wieków terenem wpływów plemion ugrofińskich, ale to właśnie one uległy wpływom Nieńców. To od nich nauczyły się hodowli reniferów oraz wybrały koczowniczy styl życia. Widać tego ślady pośród plemion Komi oraz Chantów i Mansów. Nieńcom przyznano ograniczoną autonomię w latach 1929 – 1930, a Nieniecki Okręg Autonomiczny przemianowano na Nieniecki Okręg Narodowy. W 1933 roku okręg stał się podmiotem Federacji.
Wraz z radzieckim przywilejem obdarowano Nieńców klątwą kolektywizacji, co wśród nomadów wywołało opór i zbrojne zamieszki, między innymi w 1934 roku oraz w 1943 roku. Z drugiej strony historycy zauważają, że Nieńcom pozwolono na kultywowanie dawnych tradycji i języka. Mogli nadal prowadzić koczownicze myślistwo i rybołówstwo, a także polować na ssaki morskie. Pozwolono im na wyznawanie tradycyjnych wierzeń, zaliczanych do szamanizmu. Nieńcy, podobnie jak inne ludy syberyjskie, wierzyli w duchy władające elementami otaczającej ich rzeczywistości: niebem, ziemią, ogniem, rzekami, zjawiskami przyrody. Elementy tych wierzeń są dziś nadal zauważalne w wyznawanym przez większość Nieńców prawosławiu, szczególnie wśród tych prowadzących tradycyjny styl życia.
Rozwój przemysłu zmienił radykalnie oblicze krainy. Nieńcy zmienili styl życia i większość z nich stała się robotnikami w przemyśle przetwórczym i naftowym, co wygenerowało nieznane dotąd problemy społeczne: alkoholizm, bezrobocie i samobójstwa. Średnia życia Nieńców spadła poniżej 50 lat. Zostało także znacząco zdegradowane środowisko naturalne, tym bardziej że od 1955 roku na Nowej Ziemi przeprowadzano próby z bronią atomową (90 eksplozji w atmosferze), co spowodowało śmiercionośne opady promieniotwórcze na znacznym obszarze okręgu. Ponadto u wybrzeży Nowej Ziemi zatopiono 11 tysięcy kontenerów z odpadami radioaktywnymi.
Językiem ojczystym Nieńców jest należący do języków samojedzkich (uralskich) nieniecki, ale od XX wieku dominuje już język rosyjski (ojczysty dla 10 proc. populacji). Hymn Okręgu Autonomicznego (w języku nienieckim Гимн Ненэцие автономной округхы) przyjęto w 2008 roku. Dwa lata wcześniej ogłoszono konkurs. Wygrał tekst napisany przez nieniecką poetkę Ingę Artiejewą, zaś jako melodię wybrano kompozycję Tatiany Artemjewej, akompaniatorki dziecięcej szkoły artystycznej w Naryan-Mar. Utwór został po raz pierwszy wykonany publicznie w 2015 roku.
Гимн Ненэцие автономной округхы
Ңарка Россияна енабцэй
Округңэсь, сит хынтабива!
Таңгана мэбета яхана
Ңэрмва пилибт илея!
Мэёвна перена форпоства –
Российской Державана сюдбя.
Мэнена соема яна ед
Сава илебцва миңая!
Ңэрм яхы маня округвов,
Сямянхат юнета ява,
Тисьдева саву ламбадава
Ңоб нерня вадёдан.
(w jęz. nienieckiem)
Hymn Nienieckiego Okręgu Autonomicznego
Śpiewamy Ci, kraju nieniecki,
wsparcie Wielkiej Rosji!
Niech żyje ziemia polarna,
nasze dumne znamię!
Niezawodny przyczółek niezniszczalnego
Zjednoczonego Państwa Rosyjskiego,
Dla Ojczyzny naszego ukochanego
Źródła bogactwa i chwały!
Refren:
Nasza dzielnica jest polarna,
rodzima, ukochana ziemia,
Tobie śpiewamy chwałę,
Żyj i prosperuj!
Tu przez długi czas pracują razem
Nieńcy, Rosjanie, i Komi,
I każdy ma swe godne miejsce
w przyjaznym, północnym domu.
Nasze serca biją zgodnie
w świetle zorzy polarnej:
Na Północy ludzie są jak bracia, nic dziwnego,
że są mieszkańcami Północy!
Refren:
Jest dużo gazu i ropy,
Stado bogate w jelenie,
Pełne świeżych sieci rybnych,
Nie potrzebujemy kolejnej Ojczyzny!
Śpiewamy Ci, kraju nieniecki,
wielkie wsparcie Rosji.
Niech żyje Ukochana Północ –
rozległe przestrzenie tundry.
