To było ostatnie tak „chłodne” lato. Drastyczne zmiany w biosferze

Sytuacja związana z globalnym ociepleniem jest trudna. Obecnie, z powodu ciągłej emisji dwutlenku węgla do atmosfery, planeta ociepla się o 0,2°C na dekadę. Średnia temperatura Ziemi jest już o około 1,25°C wyższa niż w okresie przedindustrialnym. Jednakże poza trendem ocieplenia, występuje też naturalna zmienność, co oznacza, że nie każdy rok jest cieplejszy niż poprzedni.

Rys. Katarzyna Zalepa

Czy odpowiedzialność ponoszą ludzie?

Można stwierdzić, że ludzie są odpowiedzialni za obecne ocieplenie, ponieważ całe aktualne ocieplenie z okresu 1850-1900 (1,25°C) zawdzięczamy wyłącznie sobie. Nauka jest raczej jasna i jednoznaczna w tym względzie. Próg 1,5°C zostanie trwale przekroczony między 2030 a 2035 rokiem. Jak bardzo przekroczymy ten próg, zależy wyłącznie od nas.

W lipcu tego roku temperatura odbiegała od średniej – sprzed ery powszechnego stosowania paliw kopalnych – o 1,3-1,7°C. Aby znaleźć podobne warunki na naszej planecie, musielibyśmy cofnąć się co najmniej o 115 tysięcy lat, do okresu eemskiego. Jedynym powodem, dla którego nie możemy stwierdzić z absolutną pewnością, że w lipcu tego roku było cieplej niż wtedy, jest fakt, że rozdzielczość czasowa prognostyków paleotemperaturowych jest zbyt niska.

Wpływ takiego wzrostu temperatury na ekosystemy i ludzi będzie znaczący. Ekosystemy są coraz bardziej narażone na upały i susze – przynajmniej w wielu częściach Europy Środkowej, w tym także w Polsce. Na skalę globalną różnorodność biologiczna będzie mniejsza, a wiele gatunków wymrze. Na przykład rafy koralowe – jeden z najbardziej zróżnicowanych ekosystemów na naszej planecie – nie są w stanie przystosować się do stale rosnących temperatur oceanów.

Jeśli chodzi o ludzi, co roku fale upałów będą powodować tysiące przedwczesnych zgonów. Badania wykazały, że tylko w ubiegłym roku z powodu nadmiernego upału w Europie zginęło 60 tysięcy osób. W Europie, w tym także w Polsce, sytuacja również nie jest dobra. Globalne ocieplenie o 1,2 lub 1,3°C odpowiada regionalnemu ociepleniu o 2 do 2,5°C – szczególnie w Europie Środkowej, czyli także w Polsce. Jest to jeszcze bardziej widoczne latem, kiedy wysychające gleby powodują dodatkowe dodatnie sprzężenie zwrotne prowadzące do wzrostu maksymalnych temperatur dziennych nawet o 3°C w porównaniu z czasami przedindustrialnymi.

Przeciwdziałanie i dłuższa perspektywa

Aby uniknąć negatywnych skutków zmian klimatu, musimy podjąć działania zarówno w zakresie adaptacji jak i łagodzenia. Wprowadzenie systemów ostrzegania i wsparcia może pomóc chronić osoby szczególnie narażone na skutki upałów. W perspektywie średnioterminowej ważne jest również przemyślenie sposobu zagospodarowania miast i zapewnienie większej ilości terenów zielonych. Zmniejszenie ilości asfaltu i zapewnienie cienia w postaci drzew może poprawić warunki życia w miastach.

W dłuższej perspektywie zmiany klimatu mogą stanowić zagrożenie dla naszego przetrwania, jeśli nie uda nam się ograniczyć ocieplenia do poziomów uzgodnionych w porozumieniu paryskim z 2015 roku. W takim przypadku ryzyko konfliktów, głodu i przesiedleń wzrośnie, a niektóre regiony staną się niezdatne do zamieszkania. Ostatecznie przetrwanie ludzkości zależy od poziomu empatii i solidarności, jakie okażemy tym, którzy stracą wszystko z powodu zmieniającego się klimatu.

Aby zapobiec jeszcze większemu kryzysowi, musimy działać szybko i skutecznie. Każda dziesiąta stopnia Celsjusza ocieplenia, której uda nam się uniknąć, ma kluczowe znaczenie. Wiemy, jak osiągnąć cel ograniczenia ocieplenia, ale często partykularne interesy powstrzymują nas przed dotarciem tam tak szybko, jak to możliwe. Musimy działać wspólnie i podejmować świadome decyzje, aby zapewnić lepszą przyszłość dla nas i dla przyszłych pokoleń.

Przyszłość w różowych barwach. Czy jest możliwa?

Nie ma szansy na powrót do klimatu z lat 70. i 80. ubiegłego wieku bez masowej geoinżynierii. Warto zauważyć, że jednym z powodów, dla których lata 70. były stosunkowo chłodne, była emisja zanieczyszczających środowisko aerozoli siarkowych z niefiltrowanych emisji przemysłowych. Aerozole te odbijały światło słoneczne, co prowadziło do zmniejszenia ilości energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi i ogrzewającej planetę.

Mimo to, wciąż istnieje nadzieja na przyszłość. Odnawialne źródła energii są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa finansowego i ekologicznego. Inwestycje w inne sposoby wytwarzania energii są często wspierane przez dotacje, które nakręcają spiralę kosztów dla przyszłych pokoleń. Mobilność elektryczna i miasta przyjazne dla pieszych są również ważne dla zapewnienia lepszej przyszłości.

Jednakże, aby zapewnić lepszą przyszłość, musimy unikać wyboru nieodpowiednich liderów politycznych. Na świecie obserwuje się wzrost popularności faszyzmu i skrajnie prawicowej polityki, która udaje, że nic nie trzeba zmieniać. To jest obecnie jedno z głównych zmartwień.

2023-09-08

Na podst. wywiadu Ady Michalak z Karstenem Hausteinem