W ubiegłym roku kuratoria oświaty w całym kraju wydały niemal 300 pozytywnych opinii dotyczących likwidacji lub przekształceń szkół i przedszkoli. Ministerstwo edukacji przewiduje, że w kolejnych kilkunastu latach liczba uczniów w Polsce będzie systematycznie spadać — między rokiem szkolnym 2026/2027 a 2042/2043 liczba dzieci i młodzieży może zmniejszyć się o ponad 1,5 mln, co oznacza średnio utratę około 110 tys. uczniów rocznie.
Samorządowcy alarmują
Już dziś spadek demograficzny wpływa na funkcjonowanie placówek, a coraz więcej samorządów decyduje się na ich zamykanie lub przekształcanie. Najbardziej dotkliwa sytuacja obserwowana jest w województwie lubelskim. Według danych tamtejszego kuratorium oświaty, w 2025 roku samorządy skierowały do opinii 85 uchwał dotyczących likwidacji lub przekształcenia placówek, z czego 76 otrzymało pozytywne rekomendacje. Wśród nich 54 dotyczyły likwidacji, a 22 przekształceń.
Samorządowcy w całym kraju podkreślają rosnące wyzwania związane z utrzymaniem placówek przy malejącej liczbie dzieci. Prezydent Lublina zwraca uwagę, że roczny system urodzeń w mieście spadł o połowę w porównaniu z poprzednim rokiem, a liczba dzieci w przedszkolach publicznych zmniejszyła się w latach 2023–2025 o około tysiąc, co w kolejnych latach może prowadzić do konieczności likwidacji następnych przedszkoli i szkół.
Podobne tendencje widać w województwie śląskim. W roku szkolnym 2024/2025 do kuratorium oświaty w Katowicach wpłynęło 56 uchwał organów prowadzących szkoły, z czego 50 otrzymało pozytywne opinie.
Prezydent Łodzi wskazuje, że sytuacja wciąż jest dużą niewiadomą.
Powstaje pytanie, czy będziemy w stanie, przy cały czas rosnących kosztach, poradzić sobie z edukacją. Dziś nie jestem w stanie udzielić odpowiedzi – powiedziała Hanna Zdanowska w rozmowie z PAP.
Nowy pomysł MEN
Jak przyznała minister edukacji Barbara Nowacka, obecnie w Polsce działa 131 szkół z mniej niż 25 uczniami, a w ponad 230 placówkach liczba dzieci wynosi 25–50. Małe szkoły pełnią w wielu miejscowościach rolę centrum życia lokalnego – ich brak wpływa na decyzje mieszkańców o osiedlaniu się i prowadzeniu działalności w danej miejscowości.
Ministerstwo edukacji narodowej przygotowało projekt ustawy mający chronić małe szkoły przed likwidacją. Głównym celem nowych regulacji jest umożliwienie samorządom wykorzystania budynków szkolnych także do innych celów niż edukacja. Projekt przewiduje również obowiązkowe konsultacje z rodzicami w przypadku planowanej likwidacji szkoły, co ma zwiększyć społeczny udział w decyzjach dotyczących lokalnych placówek.