Stąd teza, że cyfryzacja niszczy demografię. Ale demograficzna zapaść zaczęła się na długo przed TikTokiem, Instagramem i smartfonami. Dzietność spadała wraz z urbanizacją, lepszym wykształceniem kobiet, spadkiem śmiertelności dzieci, przemianami obyczajowymi i zmianą ekonomicznej roli rodziny. Cyfryzacja pojawiła się więc w środku procesu, który już trwał. W 2024 r. na jedną kobietę przypadało średnio około 2,2 dziecka, na początku lat 90. – prawie o jedno dziecko więcej. W ponad połowie państw dzietność spadła poniżej 2,1 dziecka na kobietę, uznawanego za poziom zastępowalności pokoleń.
Tymczasem ludzie wcale nie porzucili marzeń o posiadaniu potomstwa. Jak pokazuje raport Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych, we wszystkich badanych krajach najczęściej pożądaną liczbą dzieci było dwoje. Jednocześnie 11 proc. dorosłych w wieku reprodukcyjnym spodziewało się, że będzie miało mniej potomków, niż chciałoby mieć. Na przeszkodzie stoją: pieniądze, niepewność zatrudnienia, problemy mieszkaniowe, obawy o przyszłość, brak odpowiedniego partnera, nierówny podział obowiązków. I tu wkracza cyfrowy świat.
Według niemieckich naukowców dostęp do szybkiego internetu zwiększał dzietność wśród dobrze wykształconych kobiet po 25. roku życia. Choćby dlatego, że ułatwiał elastyczną pracę. Jest jednak i druga strona medalu. Służbowe wiadomości przychodzą po godzinach, spotkania towarzyskie przenoszą się do sieci, media społecznościowe frustrują obrazami idealnych mieszkań, idealnych związków, idealnych rodziców. Do tego dochodzi samotność. Setki znajomych w telefonie, a nie ma z kim założyć rodziny. Cyfryzacja nie stworzyła problemu niskiej dzietności. Raczej weszła w już istniejący świat i zaczęła go wzmacniać – w jedną lub w drugą stronę. Jeśli daje więcej czasu, elastyczności i możliwości kontaktu, pomaga w zakładaniu rodzin. Jeśli odbiera granicę między pracą a odpoczynkiem, pogłębia samotność i podsyca lęk przed przyszłością, działa przeciwnie.