Jak informuje „Dziennik Gazeta Prawna”, pomysł ograniczenia listy bezpłatnych leków pojawił się już pod koniec 2025 roku. Ministerstwo Zdrowia analizowało wówczas rozwiązania, które pozwoliłyby zmniejszyć wydatki Narodowego Funduszu Zdrowia. Jednym z rozważanych sposobów było ograniczenie finansowania części preparatów znajdujących się na liście leków bezpłatnych.
Koszty tego programu są wysokie. W całym 2025 roku NFZ przeznaczył na bezpłatne leki 9,89 mld zł. Zdecydowana większość tej kwoty, bo 9,11 mld zł, została wykorzystana na preparaty dla osób, które ukończyły 65. rok życia.
Na razie nie przedstawiono pełnego zakresu planowanych zmian. Wiadomo natomiast, że pierwsze modyfikacje mogą pojawić się już w październikowym wykazie refundacyjnym. Projekt listy ma zostać zaprezentowany we wrześniu.
Tańsze zamiast droższych
Ministerstwo Zdrowia zapowiada, że w pierwszej kolejności analizowane będą najdroższe leki należące do tak zwanych grup limitowych. Jeżeli na rynku dostępne są tańsze preparaty zawierające dokładnie tę samą substancję czynną, droższe odpowiedniki mogą zostać wykreślone z listy leków bezpłatnych. Zdaniem ekspertów takie rozwiązanie może pozwolić płatnikowi ograniczyć koszty refundacji.
Początkowo oszczędności prawdopodobnie nie będą jednak tak duże, jak wcześniej zakładano. Wojciech Wiśniewski z Polskiego Towarzystwa Gospodarczego ocenił, że pierwsza zmiana listy raczej nie przyniesie NFZ oszczędności sięgających wcześniej wskazywanego poziomu 1,5 mld zł. Wyraźniejszy efekt finansowy może być widoczny dopiero po wprowadzeniu kolejnych zmian, między innymi wraz ze styczniową listą refundacyjną.
Budżet NFZ na 2026 rok
Dane dotyczące tegorocznych wydatków pokazują, że budżet NFZ na refundację leków jest intensywnie wykorzystywany. Od stycznia do lipca 2026 roku fundusz przeznaczył na ten cel 17,98 mld zł, czyli 55,17 proc. całorocznego planu.
Największe tempo wydatków dotyczy grup objętych programem bezpłatnych leków dla seniorów powyżej 65 lat oraz dzieci i młodzieży do 18. roku życia. W tym segmencie wykorzystano już 61,19 proc. zaplanowanych na cały rok środków.
Na bezpłatne preparaty dla dzieci i seniorów NFZ wydał do końca lipca 2,30 mld zł z przewidzianych 3,76 mld zł. W przypadku leków dla kobiet w ciąży wydatki wyniosły 27,69 mln zł przy rocznym budżecie na poziomie 47,24 mln zł. Oznacza to wykorzystanie 58,61 proc. zaplanowanych środków.
Znacznie mniejszą część budżetu wykorzystano natomiast na import docelowy leków. W tym przypadku NFZ przeznaczył 19,39 mln zł z zaplanowanych 65,72 mln zł, co odpowiada 29,51 proc. rocznego planu.
Podobnie wygląda sytuacja w przypadku środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Do końca lipca wydano na nie 13,93 mln zł z 44,93 mln zł zaplanowanych na cały rok. Wykonanie budżetu wyniosło więc 31,02 proc.
Szybki wzrost wydatków na bezpłatne leki dla seniorów oraz najmłodszych pacjentów jest związany między innymi ze zmianami demograficznymi. Starzenie się społeczeństwa zwiększa zapotrzebowanie na leczenie osób starszych, a dodatkowo w poprzednich latach stopniowo rozszerzano zakres refundacji w ramach bezpłatnych leków.