– Przed pierwszą wojną światową Polska była chyba jedynym krajem, gdzie w kościołach modlono się szczególnie: „o wojnę powszechną prosimy Cię, Panie”.
– Opcje powstańcze, epopeja napoleońska, Wiosna Ludów zakończyły się niepowodzeniem i wojna powszechna, w której wzięłyby udział walczący ze sobą zaborcy, wydawała się jedyną szansą, chociaż wówczas mało realną, na odzyskanie niepodległości. Tragedia polegała na tym, że taka wojna musiałaby się toczyć na ziemiach polskich.
– Gdy popatrzymy na chłodno na tamte czasy, to wielu Polakom żyło się pod zaborami często lepiej, niż miało to miejsce później w wolnej Polsce. Między Renem a Pacyfikiem była tylko jedna granica, ludzie, jeżeli było ich na to stać, jeździli bez przeszkód po całym kontynencie. W carskiej Rosji powstały gigantyczne fortuny: Karola Jaroszyńskiego (według współczesnych obliczeń dziś jego majątek byłby wart 200 miliardów złotych) czy Witolda Zglenickiego, naukowca, geologa, nafciarza, jednego z najbogatszych ludzi na świecie, partnera w interesach braci Nobel i rodziny Rothschildów. Gdy Franciszek Józef wręczał nominację na premiera rządu austriackiego hrabiemu Kazimierzowi Badeniemu, powiedział, że ma nadzieję, iż ten będzie szefem rządu do końca życia cesarza. Jedynie w zaborze pruskim Polakom trudno było robić kariery, chociaż Antoni Radziwiłł był księciem-namiestnikiem Wielkiego Księcia Poznańskiego i mężem Luizy, córki brata Fryderyka Wielkiego.
– Tylko że Badeni i Radziwiłł nie byli przeciętymi Polakami. Na galicyjskiej wsi pod zaborem austriackim panowała nieprawdopodobna bieda. Krążyły wówczas nawet pogłoski o kanibalizmie. Bieda wywoływała napięcia, konflikty między Polakami a Ukraińcami, chrześcijanami a Żydami. Rezultatem tej biedy była emigracja – głównie do USA i Brazylii. W znacznej części był to ruch naturalny, ale w części także stymulowany przez linie okrętowe, które opłacały agentów namawiających ludzi do wyjazdu. Z pamiętników Wincentego Witosa wynika, że w ten proceder byli też zaangażowani niektórzy działacze ruchu ludowego, którzy także brali pieniądze od linii żeglugowych.
Subskrybuj