R E K L A M A
R E K L A M A

Wieczór z reporterem. Marek Miller wrócił do Łodzi

„Łódź, której już nie ma? O pamięci, ludziach i reportażu” – tak nazwano spotkanie w łódzkiej Bibliotece Gdańska z Markiem Millerem, wieloletnim reporterem.

11 listopada w łódzkim Kinie Charlie reporter MAREK MILLER otrzymał Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” / Fot. Agnieszka Pacho

Założyciel Laboratorium Reportażu zachęcał wcześniej do tego wieczoru tak: „Z Warszawy do Łodzi coraz mi dalej. Kiedyś potrafiłem tak jechać trzy razy w tygodniu. Teraz do Łodzi jadę, jakbym jechał do Gdańska. Coraz gorzej słyszę i mam już kłopoty z pamięcią, więc póki wszystkiego nie zapomnę i nikogo już nie usłyszę, chciałbym się z Wami wszystkimi zobaczyć. Z wszystkimi, których kochałem. Przybywajcie, orły, sokoły, bażanty: ze Szkoły Podstawowej nr 136 przy ulicy Ogrodowej; z Technikum Elektrycznego przy dawnej ulicy Małgorzaty Fornalskiej; z 23. Łódzkiej Drużyny Harcerskiej z Hufca Polesie; studenci socjologii Uniwersytetu Łódzkiego; koledzy i studenci z Łódzkiej Szkoły Filmowej; koledzy dziennikarze z redakcji: „Wiadomości Produkcyjnych”, „Odgłosów”, „Bestselleru” i „Angory”; koledzy z Łodzi Kaliskiej i Muzeum Artystów; wszyscy sąsiedzi z ulicy Mielczarskiego (a zwłaszcza spod numeru 22, gdzie się urodziłem); I ci wszyscy, których nie wymieniłem, ale czuli się kochani”.

Na spotkaniu Marek Miller opowiadał między innymi:

O magicznej ulicy z młodości – Nieopodal miejsca, w którym się spotykamy, jest ulica Mielczarskiego, gdzie się wychowywałem. Nie mam wątpliwości, że to – obok warszawskiej Marszałkowskiej i nowojorskiej Piątej Alei – najpiękniejsza ulica na świecie. Prawie zawsze, gdy tu jestem, wzruszam się i płaczę. Trzeba pół świata objechać, poznać setki ludzi, żeby zdać sobie sprawę z tego, co jest ważne, co się zaczęło na tej ulicy. To tutaj toczyliśmy pierwsze uliczne boje: podczas procesji Bożego Ciała, jak tylko przeszedł już ksiądz – od razu kamienica pod numerem 22, gdzie mieszkałem, lała się z chłopakami z kamienicy spod siedemnastki. Bardzo często kończyło się to krwią, bo to były walki o dominację na ulicy i o honor. Napisałem między innymi o tym książkę „Chłopcy z Mielczarskiego”, choć chodziło tam głównie o ludzi, którzy w ciągu miesiąca zarobili na giełdzie dziesiątki tysięcy dolarów. Później, według mojego scenariusza, powstał film „Pierwszy milion”. Gdy ekipa filmowa przyjechała do Łodzi, nie dowierzała, że na tej ulicy ludzie wciąż noszą ekskrementy w wiadrach, choć im tłumaczyłem, że to jest tutaj naturalne, a zarazem magiczne. Na początku przyprowadzałem też na Mielczarskiego moje dzieci, ale narzekały, że strasznie śmierdzi moczem i jest w ogóle paskudnie. Nie były w stanie zrozumieć, dlaczego kocham to miejsce, i później przyjeżdżałem już sam i samotnie roniłem tu łzy.

– Zarzucono mi przed chwilą, że od lat propaguje ten knajacki etos czy wręcz menelstwo, że nie mogę się z tego wyzwolić. No cóż, moi rodzice byli prostymi ludźmi: matka – krawcowa, która nigdy nie widziała morza, a ojciec – ślusarz w pobliskiej fabryce. W domu panował głównie strach, bo mama szyła „na lewo” jakieś sukienki i ciągle się baliśmy, że to się wyda i będą duże kłopoty. W naszym domu nie rozmawiało się o literaturze, a na kolacjach u rodziców nie bywał filozof Leszek Kołakowski. Było raczej tak, że jak weszło się nie do tej bramy, co trzeba, można było dostać w pysk albo gonił cię ktoś z nożem. To był przez lata mój świat i nie mogę i nie chcę się od tego odciąć, choć później – będąc wykładowcą w Filmówce – rozmawiałem z Andrzejem Wajdą, Wojciechem Hasem i innymi wielkimi reżyserami. Wcześniej jednak podróże na Uniwersytet do centrum miasta, gdzie zacząłem studiować socjologię, były już ogromnym awansem społecznym. Po latach, gdy spotykałem się z pisarzami, reżyserami i aktorami, gdy byłem w Nowym Jorku, jeździłem do Ameryki Południowej i Afryki – czułem, że biorę odwet za swoje dzieciństwo, za swoją rodzinę.

O wyjeździe do Warszawy

– Wyemigrowałem z Łodzi grubo ponad dwadzieścia lat temu i cały czas zresztą czuję się jak emigrant. To był czas, kiedy uznałem, że wszystko się dla mnie skończyło w tym mieście, że już nic więcej nie jestem w stanie osiągnąć, że mogę po prostu zacząć pić wódkę i narzekać. Widziałem wówczas też, że Łódź z dnia na dzień upada: wszyscy zresztą mieli poczucie, że nic się w tym mieście nie może udać. Byłem też przekonany, że Łódź już nigdy się nie podniesie. Dopiero w Warszawie uświadomiłem sobie, że przecież tutaj jest Marek Janiak ze swoją – znaną na całym świecie – grupą artystyczną „Łódź Kaliska”, że znakomicie daje sobie radę i tworzy Jacek Bieleński – poeta, autor tekstów piosenek, gitarzysta, wokalista, scenarzysta i jeszcze parę takich osobowości. Zacząłem się coraz bardziej przekonywać, że wszystko jednak w tym mieście jest możliwe, a dzisiaj – jak tu przyjeżdżam – jestem w szoku, bo to miasto podniosło się z tych przysłowiowych ruin.

O swoim światopoglądzie

– Początkowo ogromny wpływ miała na mnie kontestacja studencka z lat sześćdziesiątych. Jestem przecież z pokolenia, które jeszcze chlało wódę, ale już eksperymentowało z narkotykami. Nie da się ukryć, że byłem w tym wszystkim głęboko zanurzony. A później stopniowo zacząłem wracać do swoich rodzinnych, katolickich korzeni i teraz jestem zdeklarowanym konserwatystą: wierzącym i praktykującym katolikiem. Im jestem starszy, tym bardziej jestem też przekonany, że obecnie każdy dziennikarz powinien o swoim światopoglądzie powiedzieć swoim czytelnikom, bo bez niego nie ma dobrego dziennikarstwa.

O przyszłości dziennikarstwa i reportażu

– Wielokrotnie uczestniczyłem w dyskusjach o umieraniu reportażu. Wątpię jednak, żeby kiedykolwiek ludzie przestali być ciekawi, co się zdarzyło tam, gdzie ich nie było. Poza tym talent jest nieobliczalny i może jeszcze wiele zdziałać, także w dziennikarstwie. Tak naprawdę trzeba mieć coś do powiedzenia i zamienić to w sztukę. Sztuczna inteligencja nam tego nie zastąpi. Ona również nie ułatwi poszukiwania prawdy, a to jest istota naszego zawodu. Mam jednak poczucie, że mój świat się gdzieś już kończy, bo nie znam – na przykład – połowy funkcji w swoim telefonie. Niemniej – zgodnie ze swoim światopoglądem – wierzę, że dopóki żyję, to Pan Bóg jeszcze ode mnie coś chce. A mnie od wielu lat fascynuje wielogłosowość w opowieściach o świecie: polifoniczna powieść dokumentalna, praca zbiorowa nad tekstem i montaż, który można przecież doprowadzić do perfekcji. 

2026-11-19

Jacek Binkowski